bai-ile-osmanli-muzik-kulturlerinin-etkilesimi

Batı ile Osmanlı Müzik Kültürlerinin Etkileşimi.

mehter2Bu etkileşim ilk olarak Mehter Takımı aracılığı ile gelişmiştir. Mehter Takımı’nın müziği Avrupa’da özellikle Avusturya üzerinden yayılmıştır. Bunun da en temel iki nedeni Osmanlı-Avusturya savaşları ve Osmanlıların Avusturya ile oldukça sık kurdukları diplomatik temaslardır.
1665‟te elçilik görevi ile bu ülkeye gönderilen Kara Mehmet Paşa, beraberinde getirdiği mehter takımına şehir içinde gösteriler düzenletmiştir. Karlofça Anlaşması’ndan hemen sonra diplomatik ilişkileri başlatmak amacıyla Viyana‟ya gönderilen İbrahim Paşa da benzer bir gösteri düzenletmiştir . 1718‟deki Pasarofça Anlaşması’nın hemen ardından giden elçimiz Silahdar İbrahim Paşa tarafından da benzer dinletiler devam ettirildi. Bunların sayesinde de ilk Batı ile Osmanlı arasındaki müzik kültürü etkileşimlerini tarih izlemiş oldu.

osmanli-muzikAvrupa Saraylarında Mehter Hayranlığı

yüzyıl başlarında Lehistan kralı 2. Augustus, mehter müziğinden çok etkilendi ve dönemin padişahından kendisi için bir mehter takımını Polonya’ya göndermesini rica etti. Leh kralının bu ricası kırılmayarak yaklaşık 15 müzisyenli bir ekip Polonya‟ya gönderildi.

Çariçe Anna, İstanbul’da Lale Devri’nin yaşandığı sırada, 1725 yılında İstanbul’a bir adamını
göndererek mehter takımı edindi. 1741‟de Avusturya Habsburgları’nın başkenti Viyana‟da da daimi bir mehter takımı bulunuyordu. Prusya bu akıma katılan son devletti. Osmanlı’nın çöküşünüm akabinde bu kültür de yayılmayı sürdüremedi. Lakin hala avrupaya giden mehter takımlarının büyük rağmet gördüğü rahatlıkla söylenebilir.

 

Türklük Ve Türk Müziğine Yer Veren Batılı Besteciler

Mozart, Beethoven, Weber, Brahms, Luis (Ludwig) Spohr, Michael Haydn, Rameau, Gluck, Lully, Leo Fail ve Musorgsky ilk akla gelenlerdir.

Türk müziğiyle ya da Türklükle ilgili öğelerin yer aldığı başlıca müzik türleri senfoni, konçerto, sonat, süit, marş, piyano ve bando parçaları, uvertür, opera, operet ve baledir.

Marş müzik türü bu türlerinde içinde başta gelir çünkü Osmanlı Devleti ve tarihteki bazı Türk devletleri, savaşlara cesaret vermesi, ihtişam katması ve düşmana korku salması amacıyla bestelen özel marşlarla çıkmıştır. Türklerin bu yönüne bazı batılı besteciler de hayran kalmaktan kendini alıkoyamamıştır.

 

osmanli-muzik-ic

– Wolfgang Amadeus Mozart- KV 331 La Majör Piyano Sonatı

– Mozart- Keman İçin Türk konçertosu (K.219)

– Mozart’ın iki önemli operası- Saraydan Kız Kaçırma ve Zaide

Bunlara ek olarak;

  • Beethoven‟in “Türk işi müzikli Almanca senfoni” olarak betimlediği Dokuzuncu Senfoni, Atina Harabeleri’ndeki (Op. 113) Dervişler Korosu ve Türk Marşı
  • Brahms‟ın Dördüncü Senfoni’si ve Yeniçeri İşi Açımlık olarak betimlediği “Akademik Tören Uvertürü” (Op.80)
  • Weber’in Oberon operası, Louis (Ludvvig) Spohr’un “Üfleme ve Yeniçeri Takımı İçin Gece Müziği”
  • Haydn‟ın Askeri Senfoni‟si ve Türk-işi Süiti
  • Rameau’nun “Gönlüyüce Türk” bölümünü içeren “Gönülçelen Doğulular” Opera-Baleti
  • Gluck’un “Umulmadık Karşılama” ve Ifijen Tauride operaları,
  • Lully’nin Kibarlık Budalası müziği
  • Leo Fall’ınİstanbul Gülü Opereti
  • Musorgsky’nin Türk marşı
  • Ve Wagner‟in Tannhauser Operası‟nın marş bölümünde de benzer etkilere ve öğelere rastlamak mümkündü

a4c57ee7Strauss’lar ile Osmanlı Müziği Etkileşimi

  1. yüzyılda yaşamış müzisyen Strausslar’ın Osmanlı sultanlarına ve devlet adamlarına ithaf ettikleri birçok eser vardır:
  • Baba Johan Strauss‟un Fethi Ahmet Paşa‟ya ithaf ettiği (Op.96) Balo Havai Fişekleri Valsi
  • Fransız Isaac Strauss‟un Sultan Abdulmecid‟e ithafen bestelediği Constantinople Polkası
  • Eduard Strauss‟un Sultan Abdulaziz‟e bestelediği (Op.88) Arz-ı Tanzimat Valsi 3
  • Ve oğul Johann Strauss‟un Sultan II. Abdulhamid‟e ithaf ettiği Op.444 numaralı Doğu Masalları Valsi

osmanli02Osmanlı Müzik Kültüründe Batıya Yönelim

Osmanlı’nın Batıyı etkilerken batıdan etkilenmemesi de işten değildi. Müzik Kültürü bir alışverişti ve Osmanlı da bundan nasibini tabiki almıştı.

Batılılaşma hareketlerinin en yoğun biçimde yaşandığı dönem Lale Devri (1715-1730)’dir. Sanatsal yaşamın önem kazandığı bu barışçıl dönemde, Osmanlı Devleti ile Avrupa ülkeleri arasında kültür ilişkilerinin temeli atıldığı söylenebilir.

Ancak reform sürecinin III. Selim ile geleneksel boyutta başladığını söylemek daha doğru olur. Sonraki dönemde ise II. Mahmut bu süreci modern bir anlayışla devam ettirmek için bazı radikal kararlar almak zorunda kalmıştır.

 

 

 

ottoman_music_04II.Mahmud (1808-1839) Dönemi Ve Müzik

  • Osmanlı hanedanının 30. Hükümdarı Sultan II. Mahmud, tıpkı ataları gibi şair ve musikişinas biriydi. Tambur ve ney çalardı
  • Bir marş, bir kalenderi, bir tavşanca ve 22 şarkı olmak üzere toplam 25 eseri bulunmaktadır.
  • 1826‟da Yeniçeri ocağını kapatır. Ocağın kapanması ile beraber buraya bağlı olan Mehterhane lağvedilerek yerine Muzıka-i Hümayun
  • Muzıka-i Hümayun‘a aynı zamanda bir müzikokulu hüviyeti de kazandırmıştır.  Başına da, daha sonra üstün hizmetlerinden dolayı general rütbesi alacak olanGiuseppe Donizetti (Donizetti Paşa) getirilmiştir.
  • Donizetti Paşa önderliğinde, okulda flüt, piyano, armoni ve çalgılama (instrumentation) dersleri verilmiş ve Avrupa’dan hem çalgı öğretmenleri, hem de çalgılar getirtmiştir.
  • Muzika-i Hümayun‘un Türk müzik tarihindeki önemi ise, müzik ve müzik eğitimcisi açısından belli bir birikimi Cumhuriyet Türkiye’sine aktarabilecek sanatçılar yetiştirmiş olmasıdır.

I. Abdulmecit (1839-1861) Dönemi ve Müzik

  • Döneminde sarayda Batı müziği öne geçmişti.İtalya’dan, Donizetti Paşa‟nın ölümünden sonra Guatelli Paşa getirilerek Muzıka-yı Hümâyûn’un başına geçirildi.
  • Bütün Türk mûsikî bestekârlarıyla icracılarına Muzika-yı Hümâyûn’a devam mecburiyeti kondu.

Not: Dede Efendi, bu gidişat karşısında, “Bu oyunun tadı kaçtı”, diyerek talebeleri Mutafzade’yi ve Dellâlzâde’yi yanına alıp Hac farizasını yerine getirmek ve Hicaz’a yerleşmek üzere İstanbul’dan ayrıldı. Hicaz’da bir kolera salgınında vefat etti.

  • 1839’dan başlayaraktiyatro binalarının sayısının artması sonucu İstanbul ve İzmir, Avrupa’nın büyük sanat merkezleri durumuna gelmiş, İtalya, Fransa, Almanya, Viyana hatta Kafkasya’dan tiyatro, opera, bale toplulukları gelerek temsiller vermişlerdir.
  • 1843 yılından itibaren başta opera olmak üzere birçok sahne sanatı önemsenerek Osmanlı topraklarında sergilenme fırsatı bulmuştur.
  • Bu dönemde sahnelen önemli eserlere:  Lucrezia Borgia operası, Rossini’nin Sevil Berberi operası, Gaetano Donizetti’nin Parisina operası, Giselda operası ve Silisin operası gibi örnekler verilebilir.

 

aleppomusicI. Abdulaziz (1861-1876) Dönemi ve Müzik

  • Sultan Abdülmecid‟in 1861 yılında ölümü üzerine padişah oldu. Musikiyi Sarayda öğrendi. Ney ve lavta çalardı.
  • Osmanlı’nın Batı müziğine en aşina ve en hakim sultanlarından biri olan Abdülaziz, yeğeni Sultan 5. Murad’la birlikte İtalyan Callisto Guatelli Paşa’dan dersler alıyordu.
  • Wagner’in Bayrouth projesine destek verdiği, özellikle piyanoda çok iyi olduğu tarihçiler tarafından aktarılan Sultan Abdülaziz’in Hicaz Sirto’su damüzikarşivlerinde yer etmiş eserlerinden biriydi.
  • Valse Davet’in yanı sıra, Sultan’ın Kraliçe Viktorya’nın davetlisi olarak 1867’de Londa’yı zitareti sırasında Kraliyet Askeri Bandosu tarafından çalınan La Gondolle Barcarolle isimli eseri de o dönemde Avrupa basınında büyük ses getirmişti.
  • Abdülaziz döneminde ünlü Çuhaciyan operetleri de, Türk musikisine özgü melodi kuruluşunu Batı tekniğiyle birleştirerek bir sentez kurmaktaydı. Bu durum ileriki süreçte birçok besteciyi cesaretlendirerek, çeşitli operet ve opera eserleri yazmaya sevk ve teşvik edecekti.
  • 1869’da yürürlüğe giren Maarif-i Umumiye Nizamnamesi (Genel Eğitim Tüzüğü) ile onu izleyen düzenlemeler çerçevesinde daha çok müzik, resim ve bir ölçüde edebiyat alanlarında oluşmuştur.

Türk Müziği’nin en meşhur Hicaz oyun havalarından biri de Abdülaziz imzasını taşır.

Sultan Abdülaziz’in en güzel bestelerinden biri de “Invitation a la Valse” yani “Valse davet” adlı eseri…

osmanli01II.Abdulhamid (1876-1909) Dönemi

  • “Kendisine tutulan Avrupalı hocalardan alafranga müziköğrendi. Güzel piyano çalar, küçük parçalar bestelerdi
  • Döneminde, sarayda Sultan Abdulaziz devrinde ikinci plana atılan batı müziği önemsenerek, sarayda bir tiyatrosalonu inşa edilip birçok küçük opera ve operet sahnelenmiştir.
  • Seri konserler ve gösteriler verilen Yıldız Sarayı Tiyatrosu bu dönemde 350 kişinin maaş aldığı dev bir konservatuar niteliği kazanmıştır.
  • Abdulhamid Han, bugünkü adıyla Mimar Sinan Güzel Sanatlar olan Sanayi-i Nefise Mektebini (1882) açarak sanat ile ilgili ilk akademik kurumu milletimize kazandırmıştır.
  • 1908’de ilan edilen Meşrutiyetle birlikte Muzıka-i Humayun’da görevli olan yabancı müzikçiler ülkelerine gönderilmiş, onların yerine yetişkin Türk müzikçiler atanmıştır.
  • Beethoven’in senfonilerinin seslendirilmesi çalışmaları da yine bu döneme rastlar.

osmanl__da_m__zik_6_749757716Mehmet Vahdettin (1918-1922) Dönemi

  • ve son Osmanlı padişahı Sultan Mehmed Vahdettin, hem Türk hem de batı musikisi ile ilgilenmiştir. Necib Paşa‟dan batı müziği, Hacı Faik Bey‟den Türk müziği dersleri almıştır.
  • Piyano ve kanun çalıp şarkı söylediği bilinmektedir.
  • Şehzadeliği zamanında çok geniş bir nota koleksiyonu toplamıştır. Bestelediği eserlerin çoğu şarkı formunda olup, birkaç beste semai ve marş formundadır. Eserlerinin tamamı 1997‟de, Murat Bardakçı tarafından yayınlanmıştır.

Sosyal medyada Paylaşın ...

Yorumunuzu ekleyin

E-posta adresiniz yayımlanmayacak.